Зачем России языковая политика / «Ул сезнең күзаллауда ике дәүләт теле, минем күзаллауда алай түгел»

i3

Ольга Артеменко, руководитель Центра этнокультурной стратегии образования Федерального института развития образования.

Языковые проблемы в школах в конце ноября обсудит Общественная палата России. Заседание посветят соответствию учебных планов образовательных учреждений Стратегии государственной национальной политики.

В Стратегию государственной национальной политики России (Указ «О Стратегии государственной национальной политики Российской Федерации на период до 2025 года» подписан президентом Путиным 19 декабря 2012 года) необходимо внести языковой раздел, считает Ольга Артеменко, руководитель Центра этнокультурной стратегии образования Федерального института развития образования. Об этом она заявила на расширенном заседании президиума Ассамблеи народов России, состоявшемся 20 сентября. Корреспондент радио Азатлык расспросила Артеменко о том, какой, по ее мнению, должна быть языковая политика и зачем она нужна.

— Что вы предлагаете?

— Я об этом и говорила, и писала неоднократно. О том, что необходимо в стратегию государственной национальной политики включить раздел государственной языковой политики. Понятно, что в этом разделе должны быть определены цели, задачи и механизмы реализации этой политики с учетом языковой ситуации в ряде субъектов РФ.

— Можно конкретнее?

— У нас вообще 85 субъектов, и в каждом субъекте есть своя специфика. Эта специфика определяется численностью населения, численностью носителей того или иного языка, степенью развития языка и так далее. Это всё нужно учитывать, если вы хотите реализовывать языковую политику, которая направлена на сохранение и развитие языка.Языка — любого. Языка народов Российской Федерации.

— Например, возьмем…

— Русский язык — это точно такой же язык народов Российской Федерации. И в ряде… как вам сказать?.. На определенных территориях функционирование русского языка тоже нужно изучать и исследовать.

— А в каких регионах? Можно конкретнее?

— Что значит — в каких регионах?! Например, в Тыве проблема русского языка есть, в Чечне проблема русского языка есть, в Ингушетии проблема русского языка есть, о чем заявляют сами…э… представители этих народов.

— А какие проблемы? Изучение недостаточное?

— Качество владения русским языком!

— Если не ошибаюсь, в Чечне русский язык нормально преподают. В Грозном, например.

— В Чечне? Извините! В Чечне я проводила конкурс, и мальчик победил в одной из номинаций. А папа очень переживал, говорил о том, что его сын не очень хорошо знает русский язык и, вполне возможно, будет испытывать определенные затруднения при общении.

— В России, наверное, нет детей, которые не знают русский язык.

— Я же не говорю, что он не знает русский язык. Я говорю о качестве знания русского языка. Это разные вещи.

— А качество — это как?

— Насколько ребенок владеет им, чтобы хорошо, грамотно выразить свое мнение, отношение, чтобы его правильно поняла окружающая среда общения. Об этом сами родители говорят. В Ингушетии мне все родители говорят: нам нужен не ингушский язык, нам нужен русский язык.

— Это ингуши говорят?

— Носители-ингуши. Родители. Я не одну школу посетила, и учителя, и родители говорят о том, что им нужен… этот самый… русский язык, что ингушский язык дадут нормально в семье.

— Есть разные мнения. Например, в Башкортостане, в Татарстане…

— Причем тут Башкортостан, когда мы с вами говорят об ингушах? Поэтому я вам говорю, что у нас 85 субъектов Российской Федерации, и в каждом субъекте есть своя специфика, и эту специфику нужно учитывать, особенно в системе образования.

— И в этой стратегии…

— И в этой стратегии должны быть прописаны цели и задачи и соответствующие механизмы решения этих задач. Должна быть разработана не единая типология для всех субъектов, а языковая политика должна в своей основе предусматривать различные языковые ситуации и различные механизмы реализации в субъектах федерации.

ДВЕ КОНСТИТУЦИИ — ДВЕ ПОЗИЦИИ

— Как вы относитесь к рекомендация парламента и Совета Европы от 2006 года о ключевых компетенциях обучения, где на первом месте стоит компетенция по родному языку?

— Вообще-то, на первом месте в теории развития компетенций обучающихся стоит коммуникативная компетенция. А не по родному языку.

— Но в национальных республиках коммуникация может быть на родном языке.

— Может, почему бы нет? Может быть и на двух языках. Только надо понимать, что если вы живете в государстве, то в государстве есть государственный язык. И он выполняет определенные функции. И если вы хотите сохранить государство и развивать его, экономически развивать, тогда вы и выстраиваете определенную государственную политику.

— Но в некоторых республиках два государственных языка.

— Это в вашем представлении два государственных языка. В моем представлении не два языка, а государственный язык Российской Федерации и государственный язык субъекта Российской Федерации. Как вы думаете, это разные вещи или одно и то же?

— Если в Конституции прописаны два…

— А, ну, тогда это ваша позиция. Приезжайте в Крым, сейчас там будет конгресс русистов, и там секция будет рассматривать эти понятия. Для меня это разные понятия. И для любого специалиста, который занимается языками и понимает, что такое сфера обслуживания общества и что такое вообще государственный язык, это разные понятия. Почитайте наших классиков.

— Если в Конституции прописано, что два языка, это равноправные языки.

— Извините, в какой конституции?

— Например, Башкортостана, Татарстана…

— А вы читали Конституцию Российской Федерации?

— Читала.

— 68-ю статью?

— Ну…

— Не «ну», нет такого слова «ну», если вы общаетесь.

— Я знаю конституции республик. Там прописаны два государственных языка. Как может быть один язык выше другого?

— Почитайте внимательно Конституцию Российской Федерации. Законодательные приоритеты остаются на федеральном уровне. Поэтому для меня Конституция Российской Федерации имеет приоритет. Понимаете, что это такое?

— Да, понимаю.

— Ну, вот. Давайте мы с вами будем тогда говорить на одном и том же языке. Если для вас Конституция РФ не имеет приоритета над всем остальным, то это одна позиция, а если имеет, то это другая позиция.


На вопрос, как вы расцениваете ситуацию с ограничением преподавания русского языка в Украине, Ольга Артеменко заявила, что, «Украиной она не занимается».

25 сентября президент Украины Петр Порошенко подписал закон «Об образовании», который также вводит украинский язык в качестве обязательного в государственных школах, начиная с пятого класса. Россия особенно резко раскритиковала закон, который, по оценке Кремля, был разработан для «насильственного установления моноэтнического языкового режима в многонациональном государстве».

Справка 1
Статья 68 Конституции РФ гласит: «Государственным языком Российской Федерации на всей ее территории является русский язык. 2. Республики вправе устанавливать свои государственные языки. В органах государственной власти, органах местного самоуправления, государственных учреждениях республик они употребляются наряду с государственным языком Российской Федерации. 3. Российская Федерация гарантирует всем ее народам право на сохранение родного языка, создание условий для его изучения и развития».

Справка 2.
Рекомендации парламента и Совета Европы от 18 декабря 2006 г.
о ключевых компетенциях обучения в течение жизни (2006/962/EC) устанавливают восемь ключевых компетенций:

  • Общение на родном языке;
  • Общение на иностранных языках;
  • Математическая грамотность и базовые компетенции в науке и технологии;
  • Компьютерная грамотность;
  • Освоение навыков обучения;
  • Социальные и гражданские компетенции
  • Чувство новаторства и предпринимательства;
  • Осведомленность и способность выражать себя в культурной сфере.

Замдиректора Института этнологии и антропологии РАН Владимир Зорин предположил, что в Стратегию государственной национальной политики России может быть добавлен языковой раздел. Согласно Зорину, в 2018 году в госнацполитике ожидаются изменения.

idelreal.org

* * *

Русиянең дәүләт сәясәте стратегиясендә телләр турында бүлек булдырылырга мөмкин. Бу тәкъдимне Русиянең дәүләт теле белән субъектның дәүләт теле тигез була алмый дип даими әйтеп килүче Ольга Артеменко ясады.

Сентябрьдә Русиянең Җәмәгать пулатында узган очрашуда Русия мәгариф үсеше институтының этномәдәни стратегия үзәге җитәкчесе Ольга Артеменко Русиянең дәүләт стратегиясенә телләр турында бүлек кирәклеге турында әйткән иде. Русия фәннәр академиясенең этнология һәм антропология институты җитәкчесе урынбасары Владимир Зорин стратегия кабул ителүдән соң шактый вакыт узуы һәм бу документка төзәтмәләр кертелүне фаразлады. Азатлык Артеменкодан стратегиянең телләр турында бүлегенә нәрсәләр тәкъдим итәргә җыенуы белән кызыксынды.

– Ольга Ивановна, сез Русия дәүләт милли стратегиясендә телләр бүлеген булдыру теләген белдердегез. Әлеге бүлеккә нәрсәләр тәкъдим итәсез?

– Әйе, стратегиядә телләр бүлеген булдыруны тәкъдим итәм. Әлеге документта Русиянең кайбер төбәкләрендә телгә бәйле мәсьәләдән чыгып, тел сәясәтен тормышка ашыруның максатлары һәм бурычлары билгеләнергә тиеш.

Бөтен субъектлар өчен бер генә юнәлештә түгел, ә бу сәясәт үз нигезендә төрле тел ситуацияләрен истә тотарга тиеш. Русия субъектларында тел сәясәтен тормышка ашыруның төрле механизмнары булырга тиеш.

Кайбер җирләрдә урыс теленең кулланылыш дәрәҗәсен тикшерергә кирәк

Русиядә 85 төбәк исәпләнә. Аларның һәрберсенең үзенчәлеге бар. Бу үзенчәлек, беренчедән, кеше саны, шулай ук теге яки бу телдә сөйләшүчеләр саны, телнең үсеш дәрәҗәсе һәм башка критерийлар белән билгеләнә. Телне саклау һәм үстерү өчен тел сәясәтен тормышка ашырырга телисез икән, боларның барысы да истә тотылырга тиеш. Бигрәк тә мәгариф өлкәсендә.

Кайбер җирләрдә урыс теленең кулланылыш дәрәҗәсен өйрәнергә һәм тикшерергә кирәк.

– Кайсы төбәкләрдә?

– Мисал өчен, Тывада урыс теле проблемы бар, Чечняда, Ингушетиядә дә ул мәсьәлә бар. Бу хакта төбәктә яшәүче әлеге халык вәкилләре үзләре әйтә.

– Урыс теле проблемы дигәндә нәрсәне истә тотасыз? Уку-укыту сыйфатымы яки башка проблемнармы?

– Урыс телен белү сыйфаты. Мисал өчен, Чечняда бәйге уздырдым. Бер малай аерым номинациядә җиңде. Әтисе улының урыс телен яхшы белми дип борчылып сөйләде һәм улының урысча аралашканда авырлыклар кичерер дип курка.

– Русиядә урыс телендә сөйләшә белмәүче балалар юктыр инде ул.

– Мин бит сөйләшә белми дип әйтмим. Урыс теле белеменең сыйфаты турында әйтәм. Болар – төрле әйбер. Сүз баланың урыс телендә үз фикерен, мөнәсәбәтен дөрес итеп белдерү турында бара. Аны тирә-юньдәгеләр дөрес аңлавы кирәк.

Ата-аналар да, укытучылар да урыс теле кирәк диде, ә ингуш телен гаиләдә өйрәтәчәкләрен әйтте

Бу хакта ата-аналар үзләре әйтә. Ингуш республикасында миңа ингушлар ингуш теле кирәкми, ә урыс теле кирәк дип белдерде. Мин бер генә мәктәптә булмадым. Ата-аналар да, укытучылар да урыс теле кирәк, ә ингуш телен гаиләдә өйрәтәчәкләрен әйтте.

– Сез Европа Шурасының 2006 елның 18 декабрендәге тәкъдименә ничек карыйсыз. Анда белем бирү компетенцияләрендә беренче урында ана теле компетенциясе истә тотыла.

–​ Беренче урында аралашу булырга тиеш, ә ана теле түгел.

– Үз ана телендә аралашучылар да җитәрлек.

– Әйе. Әмма шуны истә тотарга кирәк, әгәр сез дәүләттә яшисез икән, дәүләт теле бар һәм ул билгеләнгән бурычларны үти. Әгәр сез дәүләтне саклап калырга һәм аны икътисади яктан үстерергә телисез икән, әлбәттә, сез тиешле дәүләт сәясәтен булдырасыз.

– Русиянең кайбер республикаларында ике дәүләт теле.

– Бу сезнең күзаллауда ике дәүләт теле. Ә минем күзаллауда ике (тигезхокуклы) дәүләт теле түгел, ә башта Русия дәүләт теле, ә аннары гына Русия субъектының дәүләт теле. Ничек уйлыйсыз, монда аерма бармы яки юкмы?

– Дәүләт телләренең дәрәҗәсе тигез.

– Бу – сезнең караш. Минем өчен алай түгел. Телләр белән шөгыльләнүче белгеч һәм гомумән дәүләт теле нәрсә икәнен аңлаучылар өчен болар – төрле билгеләмә.

– Конституциядә ике дәүләт теле дип язылган икән, алар тигез хокуклы булып чыга.

– Кайсы Конституциядә?

– Татарстан Конституциясендә мисал өчен.

– Ә сезнең Русия Конституциясенең 68 маддәсен укыганыгыз бармы? Русия Конституциясендә кануни өстенлекләр федераль дәрәҗәдә кала диелгән. Шуңа минем өчен Русия Конституциясе өстенлеккә ия. Әгәр сезнең өчен Русия Конституциясе башкалар белән чагыштырганда өстенлеккә ия түгел икән, бу инде – бер позиция, әгәр инде өстенлеккә ия икән, икенче позиция.

Мин һәрвакыт ана телен өйрәнергә, мәгариф системында телләрнең конституцион статусын истә тотарга кирәк һәм бу мөһим дип әйтә киләм. Федераль органнарның максаты нәкъ статустан карап телнең функциясен, аның эчтәлеген, конституцион статустан чыгып телләрне укыту методларын билгеләү.

Русия Конституциясе нигезендә бары бала яки аның ата-анасы гына үз ана телен билгели һәм сайлый ала дип әйтәм. Бу – аның хокукы. Идарәче хокукы да, мәктәп хокукы да түгел.

azatliq.org

Просмотров: 379

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>