Каталонча аерылу – 2. Киселгән икмәкне ябыштырып буламы?

3be77017badc3cd614769264b8e37355_500_0_0Хәтерли торгансыздыр: быел көз Испаниядә “Каталон бәйсезлеге“ дигән “бомба“ шартлап, бөтен дөньяның игътибарын үзенә җәлеп иткән иде. Каталонлыларның референдумда Испаниядән бәйсезлек игълан итүләре Европа демократларын өнсез калдырды: баксаң, аерылу һәм таркалу бик тиз икән.

Демократияне бөтен дөньяга тарату белән шө­гыльләнгән Көнбатыш, астына су керә башлагач, үз принципларына үзе хыянәт итеп, испан монархиясе тотыгы булып яшәгән, күп эшләп, эш­ләгәненең төп өлешен үзәккә озатып торган каталонлы­лар­ның үз көннәрен үзләре кү­рергә омтылышларына кис­кен каршы чыкты.

Евросоюз хөрлеккә омтылучы халыкны икътисадый яктан буу белән куркытты, Мадрид җитәкчеләренең каталон бәйсезлеген көч белән, кулга алулар һәм төрмәгә утыртулар белән юкка чыгарырга тырышуын яклады. Эш шуңа барып җитте ки: Каталония җитәк­чесе Карлес Пучдемон ил­дән чыгып качарга мәҗбүр булды. Мадрид колониясе сыйфатында көн күргән каталонлыларның богауларын референдум яр­дә­мен­дә өзеп ташларга җые­нула­рын нәкъ алар шикелле үк бәйлелектә яшәп, салымнар аша таланган, хокук­ла­ры­ның күп өлешен югалткан барча халыклар өмет белән күзәтте. Европаның үзендә үк андый изелгән һәм кысылган төбәк­ләр байтак булып чыкты, карт Европаны шул куркытты да инде. Каталонлы­ларның хөр­леккә ирешүләре чылбыр реакциясе китереп чыгарырга һәм бернинди каршылыксыз үз төбәкләрен үзләре талап һәм тунап яшә­гән “үзәк“ләр­не уйланырга, бер түбә ас­тында яшәргә те­ләсәләр, юк ителгән хокук­ларны кире кайтарып би­рергә мәҗбүр итәргә тиеш иде.

Шуңа күрә Испания хө­күмәтенең рә­хим­сез реп­рессияләре баш­лангач, без барыбыз да “аһ“ иттек. Тик халык бәй­сезлеккә таба кыю адымнар ясый башлаган икән, аны богаулар белән буып озак тотып булмаячагы да аңлашыла иде. Без каталонча тавыш бирү узгач ук, европалы бу халыкка теләк­тәшлек белдереп яздык: “ …озак еллар буе алып барылган репрессияләр дә, милли телне һәм хокукларны буарга тырышулар да халыкның үзбилгеләнүгә һәм иреккә омтылышын юк итә алмый, көрәштән баш тартмаган халык, адым артыннан адым ясап, ахыр чиктә җиңүгә ирешми калмый. Бетү чигенә килеп җиткән каталон те­ленең феникс-кош кебек көл­дән яңадан терелеп югарыга күтәрелүе, яңадан киң кулланылышка керүе Россия­дә телләре кысылган халык өчен җиңү үрнәге булып тора. Яшәеш нигезендә милли өметсезлек түгел, көрәш дәрте ятарга тиешлеген ис­кәртә. Халыкларны богауда тотарга тырышучылар ир­тәме-соңмы җиңелә­ләр“.

Мадридның каталон бәй­сезлеген “нокаутка җи­бәрүе“ безнең ялгышуыбызга ишарә итә шикелле иде. Тик каталон халкы төшенкелеккә бирел­мәгән, көрәшне җиңүгә ка­дәр дәвам итәргә ниятлә­гән булып чыкты. Испания башкаласы үз законнарында үзе тончыгырга мәҗбүр ителде. Үзәк хакимият кагыйдә буенча, Каталон парламентын куып таратып, бәйсезлек лидерларын төрмәгә утыртып кына туктала алмый: яңа сайлау игълан итәргә тиеш иде. Шулай эшләнде дә. Мадрид игълан иткән сайлау, үзәк хөкүмәт планы буенча, куркытылган халыкның өметен өзүен, үзәк “ә“ дигәнгә “йә“ торучы икейөзле куркакларны идарәгә уздыруын тәэмин итәргә тиеш иде. Вәләкин каталон халкында хөрлек һа­васын суларга омтылыш бетмәс-төкәнмәс булып чыкты. Үзәк таләп иткән сайлаулар үтте, инде мин бу юлларны язганда аның нәтиҗәләре игълан ителде. Нәтиҗәләр азатлык тарафдарлары өчен сөенечле, төбәкләр җелеген суырып яшәргә гадәтләнүче­ләр өчен көенечле.

Мадрид изүе астында яшәгән халык шахмат тактасында үзәк хакимиятләр язган сценарий буенча уйнады һәм көчле “ат йөреше“ ясады: Каталон бәй­сезлеген яклаучы партияләр бу юлы да зур җиңүгә иреште. Мадрид үзен-үзе кыен хәлгә куйды. Тавыш бирүнең монысын дөрес түгел дип игълан итеп булмый, чөнки үзәк тарафыннан оештырылды. Дөрес дип игълан итсәң, яңа парламентның иртәме-соңмы бәйсезлек игълан итәчәгенә шикләнерлек тү­гел.

Бу юлы инде аны яңадан куып тарату мөмкин түгел. Таратудан да мәгънә юк, чөнки үзсүзле халык тагын бер тапкыр азатлык тарафдарларын парламентка ки­термәс дип ышанып булмый. Мондый шартларда испан хакимиятләренә йә хакыйкатьне танып, сөйләшүләр өстәленә утырырга һәм каталонлыларга ирек биреп, аларны бер түбә астында тигез хокуклы хәлдә яшәргә чакырырга, йә яңадан хәрәм­ләшеп җәнҗал чыгарырга һәм канэчкеч сәясәтне дәвам итәргә генә кала. Хәзерге дөньяда икенче юл сайланса һәм Евросоюз тагын бер тапкыр Мадридның хәрәмлә­шүенә күз йомса да гаҗәп түгел. Тик нәрсә генә булмасын, коллыкны саклау тарафдарлары әхлакый яктан да, кануни яктан да оттырды инде һәм каталонлыларның хөрлек яулавы ул – бары тик вакыт эше. Мадрид яңа сайлау игълан итеп үз капкасына үзе туп кертте һәм без, каталонлыларга караганда да ныг­рак бәйлелеккә төшкән халык вәкилләре, аның бу “уңышын“ алкышлап каршы алабыз.

Рәшит ФӘТХРАХМАНОВ.

“Ватаным Татарстан” (№ 193, 26.12.2017).

Просмотров: 419

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>