«Мы должны наконец признать, что ни в одной из школ преподавания на татарском языке нет» / Татарстан түрәләре татар мәктәпләре булмавын таныды

bophotos_58821_2-(1)На круглом столе в Госсовете признали, что инициатива Минтимера Шаймиева обнажила многолетние проблемы национального образования в РТ

Неделю назад в республиканском парламенте за закрытыми дверями состоялся любопытный круглый стол, на котором Разиль Валеев и Ильсур Хадиуллин искренне признали серьезные неудачи Татарстана в построении системы национального образования. Сколько процентов учеников в РТ изучают татарский в качестве родного языка, чем может помочь республике финский опыт и что является главным «врагом» татарской школы — об этом в материале «БИЗНЕС Online».

«В СВОЕ ВРЕМЯ БАШКОРТОСТАН В ЭТОЙ ОБЛАСТИ СДЕЛАЛ МНОГОЕ»

Едва ли не впервые после того, как чуть больше года назад разгорелась «языковая проблема», татарстанские чиновники фактически признали, что образования на татарском языке в республике нет, как нет и такого понятия как «татарская школа». Заявления эти прозвучали во время круглого стола, посвященного вопросам национального образования, прошедшего еще 7 декабря в стенах Госсовета РТ в закрытом режиме. Однако некоторые подробности мероприятия стали известны «БИЗНЕС Online».

«Мы уже давно говорим о необходимости развития образования на татарском языке, в конце 1980-х — начале 1990-х этот процесс начался, был большой подъем, но потом он начал сходить на нет — процесс начал двигаться не вперед, а назад. Потому что начали приниматься все новые и новые законы, постановления, и все дошло до того, что сегодня нам нечем похвастаться. И проблемы с каждым днем только прибавляются. В свое время Башкортостан в этой области сделал очень многое, у них открылось очень много национальных гимназий: в каждом районе открылись национальные гимназии. Хоть мы их тогда и критиковали за то, что они ущемляли татарский язык, татарское образование, сегодня нужно брать с них пример. Какой должна быть эта новая школа нам, и турки отчетливо показали, открыв здесь свои лицеи, но и они канули в лету, и, как я уже говорил, у нас в этой области наметилось некое затишье», — заявил в самом начале модератор встречи, председатель комитета Госсовета РТ по образованию, культуре, науке и национальным вопросам Разиль Валеев.  

По словам Валеева, национально ориентированные местные депутаты не раз поднимали вопрос создания современных татарских школ в Казани и Татарстане в целом. «У нас были предложения и по высшему образованию на татарском языке, и по школьному образованию — в свое время мы обошли все вузы по этому поводу. И по поводу школ мы с мэрией уже давно ведем переговоры: десять лет назад, когда пришел новый мэр, мы выступили с очень простым предложением — в каждом из семи районов Казани открыть по одному современному показательному детскому саду и школе на татарском языке, но не вышло», — констатировал депутат.

«Что мы можем сделать в сложившейся ситуации?» — задался вопросом Валеев и добавил, что сейчас эта проблема вновь стала актуальной. «И Минтимер Шаймиев, учитывая эти запросы, прислушавшись ко мнению общественности, к заявлениям Госсовета, высказал свое мнение о необходимости открытия новой школы. Это не тот случай, когда принимается единоличное решение без согласования. Значит, можно сказать, что лед тронулся. Однако только одной школой ситуацию особо не изменишь. Это школа может стать пилотной, образцовой, на примере которой можно будет ее тиражировать. Мы должны тут выслушать мнение различных специалистов, систематизировать его и довести до сведения руководства республики», — передал он слово участникам круглого стола.  

«ГОССОВЕТ ДОЛЖЕН ПОДГОТОВИТЬ ОБРАЩЕНИЕ В ГОСДУМУ»

«Эту проблему мы уже давно изучаем, живем этим. Образование на татарском языке и изучение татарского языка — это проблема номер один для нас на сегодняшний день», — взял слово заместитель министра образования Татарстана Илсур Хадиуллин. Он напомнил про прошлогодние события и новый закон, который дает возможность выбора родного языка. По словам Хадиуллина, согласно новому закону, родной язык должен изучаться в каждой российской школе, независимо от учебного плана. Напомнил чиновник и о том, что 68% детей в этом учебном году выбрали в качестве родного языка татарский, 29 — русский, таким образом, число изучающих татарский язык по сравнению с прошлым годом уменьшилось на 1%. Что касается национальной школы, то на сегодняшний день, по словам Хадиуллина, работает 702 татарских школ, из них 515 — как отдельные школы и 187 как филиалы, 51 из них — это начальная школа. «Мы должны наконец признать, ни в одной из этих школ преподавания на татарском языке нет! Если мы будем обманывать друг друга, приводя красивые цифры, и будем радоваться этим цифрам, мы ничего не добьемся», — неожиданно заявил чиновник.

Первая и основная причина, по которой татарские школы переходят на преподавание на русском языке, по словам Хадиуллина, — это ОГЭ и ЕГЭ. Вторая — отсутствие учебников. «Переводные учебники не считаются учебниками, они считаются учебными пособиями. И ребенку, получившему образование по таким пособиям, мы не имеем права выдавать аттестат, такой аттестат будет недействительным», — обозначил проблему замминистра. Он напомнил, что на сегодняшний день 49 учебников на татарском языке прошли экспертизу, но еще не вошли в федеральный перечень. Всего переведено 80 учебников по 15 линейкам, 64 из них вошли в федеральный перечень.

Президент ассоциации работников татарского национального просвещения и культуры РТ «Магариф» Марат Лотфуллин напомнил, что в скором времени и нынешний учебный процесс может прерваться, поскольку по новому закону изучение татарского языка в школах предусмотрено только до 9-го класса, а без среднего образования нельзя получить высшее. «Это действительно очень важная проблема», — согласился с ним Валеев. На это Хадиуллин ответил, что они находят способы преподавать татарский язык и в старших классах, поскольку Конституцией РФ предусмотрено право каждого гражданина получать образование на родном языке. «Я думаю, что, несмотря ни на что, мы будем продолжать преподавать татарский язык и литературу в старших классах. Мы пригласили юриста, представителей прокуратуры, проконсультировались, все они согласились, что наши действия не противоречат действующему законодательству», — добавил он.

«Это принципиальная вещь. Согласно Конституции, каждый гражданин РФ имеет право получать образование на родном языке. В Конституции же не написано, что только до 9-го класса! Госсовет должен подготовить обращение в Госдуму с просьбой внести изменения в закон об образовании. На сегодняшний день это очень принципиальная вещь! Потому что, как ребенок поступит в вуз, если он получит образование только до 9-го класса? Где мы возьмем татарских ученых и специалистов? Это невообразимые вещи! У нас возникает провал из этих двух лет», — поддержал Хадиуллина Валеев. 

Участники круглого стола напомнили замминистра образования РТ, что два года назад министерством была принята дорожная карта по нацобразованию. «У нас таких карт много, больше, чем карт ничего, наверное, и нет. В 2017 году, учитывая новые реалии, в эту карту были внесены изменения, но основная цель — сохранение татарского языка — осталась», — ответил чиновник и при этом удивился, что в Москве идет формирование концепции преподавания родных языков без участия представителей национальных республик. «Нас туда не приглашают. Говорят, что в первом чтении эта концепция уже принята», — отметил он. 

«ПРОБЛЕМЫ ТАТАРСКОЙ ШКОЛЫ — ЭТО КВАРТАЛЬНАЯ ПРОПИСКА И ЕГЭ НА РУССКОМ ЯЗЫКЕ»

После «постановки диагноза» участники круглого стола перешли к конкретным предложениям по выводу национального татарского образования из стагнации. Так, руководитель центра независимой оценки качества образования Айрат Файзрахманов представил концепцию новой татарской школы, над которой представители молодого поколения татар работали четыре месяца, было проведено интервью с 20 экспертами, работа трех фокус-групп. «Это не просто презентация, это научное исследование. При разработке концепции новой татарской школы мы в первую очередь изучили зарубежный опыт», — отметил спикер. По итогам исследования эксперты пришли к выводу, что татарской школе быть полноценной школой с образованием на татарском языке мешает в первую очередь ЕГЭ на русском языке и квартальная прописка и, во-вторых, стереотипы, мол, учась на татарском, дети не смогут сдать выпускные экзамены.

«Все эти стереотипы Европа пережила это еще в 1970-е годы и смогла выстроить свою эффективную систему национальных школ, например, баски, каталонцы и другие», — отметил Файзрахманов. По его словам, в качестве одного из вариантов развития новой татарской школы может послужить модель финско-татарской школы. «Мы провели опрос среди 2 тысяч родителей, который показал, что желание отдать в такую татарскую школу есть. Если получится собрать в школу лучшие кадры не только из Казани, но и со всей республики, сформировать современный директорский корпус и внедрить передовые методики, тогда родители с удовольствием будут отдавать своих детей в такие школы», — резюмировал он.

Система образования Финляндии — одна из передовых в мире, согласился с ним Валеев. «Но у нас же были свои татаро-турецкие лицеи, и генконсул Турции в своем интервью сказал, что они готовы восстановить их, они и ментально нам ближе. Возможно, нам стоит снова вернуться к этому вопросу», — задался вопросом он.    

Учитель биологии гимназии-интерната №4, лауреат всероссийского конкурса «Лучший учитель года» Искандер Набиуллин рассказал о концепции полинингвальной школы нового поколения, целью которой является воспитание новой элиты Татарстана, которые будут свободно владеть татарским, русским и английским языками. «Если будет такая школа, то родители с удовольствием будут отдавать своих детей в них», — отметил он. Согласно этой концепции, обучение в начальной школе полностью должно вестись на татарском языке, в старших классах часть предметов — на татарском, часть — на русском, а такие, как биология и химия, и вовсе на английском. Школа должна носить статус прогимназии, которая включает в себя дошкольное воспитание, непосредственно саму школу и школу дополнительного образования. Также предусматриваются стажировки за рубежом, сотрудничество с другими российскими и европейскими школами.

«ПОНЯТИЯ «НАЦИОНАЛЬНАЯ ШКОЛА» В РОССИИ НЕТ»

«Школа школой, но если не будет высшего образования на татарском языке, у нашего народа нет будущего», — отметил при этом Валеев и передал слово представителям высших учебных заведений. Первой была директор Высшей школы национальной культуры и образования КФУ Альфия Юсупова. Она отчиталась, что на сегодняшний день 586 студентов КФУ получают образование по направлению «татарский язык и литература». «В этом году мы приняли студентов на отделение „музыка и дополнительное образование“, „обществознание“ и „математика и информатика“ — всего три группы по 25 человек», — добавила она. Каждый из них получает дополнительную стипендию. Плюс еще 50 заочников на отделении дошкольного образования. Всего было принято 125 студентов, в т. ч. из 8 регионов России. На следующий год на билингвальное направление планируется принять еще 150 человек. Таким образом, по словам Юсуповой, к 2023 году число двуязычных специалистов возрастет до 750 человек. Что касается иностранных языков, то в КФУ пришли к соглашению, что первый язык, который будут изучать полилнгвальные студенты, будет европейский, второй — восточный: турецкий, арабский или китайский. «С 2019 года будет введено обязательное изучение второго иностранного языка и в перечне языков ни турецкого, ни арабского языков нет, соответственно, не будет учебных пособий, методик и т. д.» — возразил ей Файзрахманов.

«В этом свете у Исмагила Хуснутдинова есть очень интересная концепция национального университета», — передал слово Валеев профессору КНИТУ-КХТИ, который представил концепцию Открытого национального университета, с которой читатели нашей газеты уже знакомыИсмагил Хуснутдинов отметил, что «у наших детей сегодня нет возможности получать высшее образование на татарском языке». «Идея подготовки национальных кадров в стенах только одного университета мне не очень нравится, поскольку там можно готовить только узкий круг специалистов — филологов, педагогов или экономистов. Врачей и инженеров там уже не подготовишь», — добавил при этом он. «Из филологов математиков не сделаешь», — поддержал его Лотфуллин, также не поддерживая идею по передаче всех полномочий по подготовке национальных кадров КФУ. Лотфуллин также отметил, что вариант, предлагаемый Хуснутдиновым, — это единственно приемлемый на сегодняшний день вариант, который непременно нужно реализовать.

При этом Лотфуллин обнажил еще одну проблему. Согласно нынешним российским законам, у школ нет статусов — муниципалитет не может определять, на каком языке будут преподавать в той или иной школе, язык выбирают родители». У нас нет основания говорить «татарская школа»», — отметил он. «Что касается национальной школы. В российском законодательстве сегодня такого термина нет. Понятия «национальная школа» в России нет, мы называем ее «национальной», только для того, чтобы усладить свой слух. Школы с углубленным изучением языка в российском правовом поле есть, а национальной школы нет», — подтвердил его слова Валеев. «Да, но полилингвальная школа отличается от национальной тем, что там преподаются все языки, предметы там преподаются на разных языках», — подчеркнул Лотфуллин.

Подводя итоги работы круглого стола, Валеев признал еще одно поражение в области национального образования — отсутствие дополнительного образования детей на татарском языке: «Сыну моей внучки сейчас пять лет. Она мне говорит: „Вот ты всю жизнь говорил нам ‚татарский язык‘, ‚татарский народ‘. Мой сын увлекается музыкой, я с сегодняшнего дня готова отдать его в татарскую музыкальную школу. Где она? Где у вас татарская художественная школа? Где шахматная школа на татарском языке?“ У меня нет ответа на этот вопрос…»

business-gazeta.ru

* * *

Татарстан парламентында милли мәгариф язмышы турында ябык утырыш узды. Журналистлар кертелмәгән сөйләшүдә яңгыраган кайбер фикерләрне җиткерәбез.

Узган ел тел тирәсендә булган вакыйгалардан соң Татарстан түрәләре республикада татар телендә белем бирүнең бөтенләй булмавын беренче тапкыр таныды. Бу турыда 7 декабрьдә Татарстан парламентында милли мәгариф мәсьәләләренә багышланган ябык түгәрәк өстәл утырышында белдерелде. Чара Дәүләт шурасының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе Разил Вәлиев башлангычы белән оештырылган. Милли мәгариф өлкәсе белгечләре, Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы, Казан мәгариф идарәсе түрәләре, КФУ, Тарих институты галимнәре, мәктәп мөдирләре белән татар теле укытучылары, җәмәгать эшлеклеләре, Дөнья татар конгрессыннан вәкилләр чакырулы булган. Утырышка журналистлар кертелмәде, рәсми матбугат та бу хакта өстен-өстен генә хәбәр бирү белән чикләнде. Азатлык түгәрәк өстәлдә әйтелгән төп фикерләрне тәкъдим итә.

Разил Валиев, Дәүләт шурасының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты рәисе: Татар мәгарифенә куәт бирү турында күптәннән ишетеп киләбез, 80-нче еллар азагы – 90-нчы еллар башында башланды, бер бик зур талпыныш булды да, аннары бераз тынычланды һәм алга таба китмәде, артка таба китте, чөнки яңадан-яңа кануннар, карарлар чыкты, һәм менә бүгенге көндә күргәнебезчә, хәлебез артык мактанырлык-куанырлык түгел. Проблемалар көннән-көн арта тора. Бүгенге вәзгыятьтә без нәрсә эшли алабыз?

Казанның җиде районында үрнәк татар мәктәбе һәм үрнәк балалар бакчасы булырга тиеш

Заманында бөтен югары уку йортларын йөреп тә чыккан идек бу мәсьәлә белән. Мәктәп турында без шәһәр җитәкчелеге белән сөйләшүне дә күптәннән алып барабыз. Ун ел элек яңа җитәкче килгәч, тәкъдимнәребез белән аның янына кердек. Безнең иң беренче, иң гади тәкъдимебез – Казанның җиде районында үрнәк татар мәктәбе һәм үрнәк балалар бакчасы булдыру. Тик бу ниндидер сәбәпләр аркасында тормышка ашмый калды. Бу мәсьәлә хәзер яңадан күтәрелде.

Татарстанның элекке президенты Миңтимер Шәймиев өч телдә белем бирүче яңа мәктәп ачу турында үзенең фикерен әйтте. Димәк, бу мәсьәләдә бераз гына боз кузгалды дип әйтергә була. Әмма бер мәктәп белән генә әллә нәрсә кырып булмас. Бу бер үрнәк мәктәп булып, аны сынап караганнан соң, шуның үрнәгендә алар артырга тиеш. Башкортстан бу яклап шактый эшләр эшләде заманында, аларда һәр районда диярлек милли гимназия ачылды, без аларны ул вакытта бераз тәнкыйтьләсәк тә, күбрәк татар телен, татар мәгарифен кыскан өчен булды, һәм бүгенге көндә бәлки алардан да күпмедер дәрәҗәдә үрнәк алырга кирәктер. Ул яңа мәктәпнең үрнәген безгә төрекләр эшләп күрсәткән иде, әмма ул юкка чыкты. Без монда төрле даирә кешеләренең фикерләрен туплап, соңыннан бер системга салып, аларны республика җитәкчелеге игътибарына тәкъдим итәчәкбез.

Илсур Һадиуллин, Татарстан Мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары: Бу мәсьәләне без инде күптәннән өйрәнәбез, бу мәсьәлә белән яшибез. Бүгенге шартларда татар телендә белем алу, татар телен өйрәтү турында бик күп сөйләшүләр алып барыла, бу – көн тәртибендә торган беренче мәсьәлә. 2017 елның октябрендә булган вакыйгалардан соң (туган телләрне укытуны ихтыярига калдыру — ред.) республикадагы мәктәпләр яңа уку планнары белән эшли башлады. Алар I-V уку планнары дип саннар белән йөртелде. Хәзер бу уку планнарының саннары юк, алар гамәлдән чыккан. Яңа канунга нигезләнеп, безнең һәр мәктәптә Русиянең һәр мәктәбендә булган кебек туган телләрне өйрәнү булырга тиеш.

Бу хисапка кергән мәктәпләрнең барысында да фәннәрне татар телендә укыту юк

Хәзер 702 татар мәктәбе эшләп килә, шуларның 515е юридик зат, 187се филиал. Бу хисапка кергән мәктәпләрнең барысында да фәннәрне татар телендә укыту юк. Анысын ачыктан-ачык әйтергә кирәк. Бер-беребезне алдалап, матур саннар китереп утырсак, бернәрсәгә дә ирешмәячәкбез. Ни өчен укытылмый? Ата-аналар теләге, БДИга әзерлек борчулары менә шушыңа китереп җиткерде. Без әйтәбез: татар теле, телләрне укытыйк… Ә, мәсәлән, авыллардагы әти-әниләр башкача уйлый. Безнең балалар имтиханнарны урысча бирә, татарчаны болай да беләбез, татарча сөйләшәбез диләр. Без урыс телендә укытабыз, нинди фәнне сайлыйбыз, шул телдә укытырга кирәк дигән фикердә торучы кешеләр саны күбәйде. Һәм шунысы кызганыч, урысча сөйләшмәгән татар авылларында интернетның һәм киңкүләм мәгълүмат чараларының көче шулкадәр зур, башлангыч сыйныфларда балалар урысча сөйләшә башладылар. Моны аңлату бик авыр, менә нинди көнгә калдык.

Дәреслекләр темасы бик авыр. Федераль исемлек булганлыктан, уку планнарындагы төп фәннәр – математика, физика, химия, урыс теле, татар теле дә – уку планының мәҗбүри өлешенә кергән фәннәр, алар бары тик дәреслекләр буенча гына укытылырга тиешләр. Ә менә тәрҗемә ителгән дәреслекләр федераль исемлеккә кертелмәгән. Шуңа күрә алар дәреслек булып исәпләнми, уку әсбабы булып исәпләнә. Әгәр без балаларны уку әсбабы белән укытып, имтихан бирдерәбез икән, аларның алган аттестатлары дөрес булмаячак.

Биш меңгә якын татар теле укытучысыннан 3773 калды

Кадрлар мәсьәләсе җиңел түгел. Биш меңгә якын татар теле укытучысыннан 3773 калды. 1224 укытучы өстәмә белем бирү оешмаларында үз профильләрен үзгәртү өчен укыдылар, хәзерге вакытта безнең системда эшлиләр. Әлбәттә, алар татар телен укытмыйлар. Төрле фәннәр укыталар. 100дән артыгы безнең системнан китте. Алар йә пенсия яшендә, йә укырга барырга теләмәделәр. Татар теле укытучылары кимеде һәм без аларны югалттык дип әйтү дөрес түгел.

КФУда биш төркем ачылды – мәктәпкәчә яшьтәге балалар өчен, башлангычлар өчен, физика-математика, тарих-җәмгыять белеме, музыка-өстәмә белем бирү белгечләре. Болар ике телне белгән студентлар, татар мәктәбендә дә урыс мәктәбендә дә эшли ала.

Разил Вәлиев: Проблемнарны беләбез, бүгенге көндә яңа мәктәпләр ачу кирәклеген дә беләбез, дәреслекләр кирәклеген дә… Алар чыгарылыр да киләчәктә, әмма без шушы булачак мәктәпләр өчен укытучылар әзерли алмасак, минемчә, эшебез уңай якка барып чыкмас.

Марат Лотфуллин, милли мәгариф белгече: 10-11нче сыйныфларда татар телен укыту канун белән тыелган, бүгенге көндә бу ничек хәл ителәчәк?

Илсур Һадиуллин: 10-11нче сыйныфларда татар теле һәм әдәбияты бар, чөнки 10-11нче сыйныфларда федераль стандартлар кертелмәгән. Алга таба, ничек кенә булмасын, укытылырга тиеш дип уйлыйм.

Марат Лотфуллин: Стандартсыз укыту була алмый.

Илсур Һадиуллин: Конституция нигезендә һәр бала ана телендә белем алырга хокуклы. Без чакырттык юристларны да, прокуратурадан да вәкилләр килде, җыелыш үткәрдек.

Айрат Фәйзхрахманов, Дөнья татар яшьләре форумы рәисе урынбасары: Бер ел элек милли мәгарифне тормышка ашыру турында юл харитасы булдырылган иде. Аның язмышы нинди? Бу харита белән хәзер министрлык эшлиме-юкмы?

Илсур Һадиуллин: Милли мәгарифне тормышка ашыруның юл харитасы бар, ләкин ул бу хәлләр килеп чыкканчы әзерләнгән, боларны искә алып, аңа үзгәрешләр кертелә. Нинди генә харита булмасын, без телебезне сакларга тиеш. Без Мәскәүдә эшче төркемгә да кертелгән. Хәзерге вакытта безне чакырмый гына туган телләрне укыту концепциясен әзерлиләр, ул беренче укылышта каралган инде.

Разил Вәлиев: Марат әфәнде бик принципиаль нәрсә күтәрде. Русия Конституциясендә ватандаш туган телендә белем алырга хокуклы дип язылган, анда бит 9нчы сыйныфка хәтле дип язылмаган, димәк монда безнең мөмкинлегебез бар, Татарстан Дәүләт шурасы исеменнән Русия думасына чыгарга, канунга үзгәрешләр кертү тәкъдиме бирергә. Бүгенге көндә бу бик тә принципиаль мәсьәлә, чөнки 9нчы сыйныфка кадәр генә укытып, ничек алар татар теле әдәбияты белгечлегенә югары уку йортларына барып керерләр, без ничек галимнәр, белгечләр әзерләрбез? Мөмкин булмаган хәл. Бушлык барлыкка килә уртада, бу бушлыкны бетерү өчен безгә кулдан килгән кадәр Русия җитәкчелеге белән эшләргә кирәк.

Безнең элек татар теленнән урта белем генә түгел, югары белем дә бар иде, ә бүгенге көндә ул төп белем белән чикләнә

Марат Лотфуллин: БМОның «Мәгариф өлкәсендә дискриминация» дигән документы бар, аңа Русия кул куйган, үтәргә вәгъдә биргән, ул бөтен Русия нормативлары аша үтә, анда һәр ил туган телдә белем бирүне балалар бакчасыннан алып югары белемгә кадәр тәэмин итәргә тиеш дип язылган. Алар булмаса, дискриминация дип атала. Без, татарлар, хәзер дискриминацияләнгән халык, чөнки безнең элек татар теленнән урта белем генә түгел, югары белем дә бар иде, ә бүгенге көндә ул төп белем белән чикләнә.

Айрат Фәйзхрахманов: Татар мәктәпләренең проблемнары – микрорайонда теркәлү зарурлыгы, БДИны татар телендә бирергә мөмкинлек булмау һәм җәмгыятьтәге куркулар. Имеш, әгәр татар телендә укытсак, бала имтихан бирә алмас. Югары уку йортында укыту урыс телендә бара, ничек инде баланы татар телле мәктәпкә бирик, аннары бит аңа кыен була диләр. Бөтен сораштырулар шуны күрсәтә. Бу 70нче елларда чит илләрдә ​булган халәткә тәңгәл килә. Аларда да шул ук куркулар булган. Әмма алар чын-чынлап ата-аналар белән эш иттеләр. Аерым дәүләт дәрәҗәсендә медиа програмы, аерым пропаганда програмы булдырдылар. Моңа аерым игътибар итәргә кирәк, бары тик министрлык кына моны үз җилкәсенә алып эшли алмый.

Мәктәпнең максаты – Татарстанның татар, урыс һәм инглиз телен белә торган яңа буын тәрбияләү

Искәндәр Нәбиуллин, укытучы: Без яшьләр, экспертлар белән бергәләп яңа буын полилингуаль мәктәпнең концепциясен булдырдык. Мәктәпнең максаты – Татарстанның татар, урыс һәм инглиз телен белә торган яңа буын тәрбияләү. Без бу мәктәпне тәмамлап чыккан укучыларны һәр яклап үсеш алган шәхес дип күрәбез. Ул көндәшлеккә сәләтле белемнәргә ия. Белем бирүнең башлангыч һәм урта баскычында уку татар телендә булачак. Профильле баскычта укыту татар телендә һәм өлешчә урыс телендә, кайбер фәннәр – биология, химия инглиз телендә булачак. Моның өчен башлангыч белем баскычында инглиз телен укыту көчәйтеләчәк, кайбер фәннәрне 6-7нче сыйныфлардан инглиз телендә укыта алыр өчен. Шул ук вакытта бу мәктәптә укыту тулысы белән федераль һәм республика стандартларына туры киләчәк. Без белем бирү системы ачык булыр дип планлаштырабыз, башка мәктәпләр, университетлар белән элемтәләр, Русия һәм чит илләрдәге мәктәпләр белән. Моннан тыш, туган телдә яхшы белем бирү мөмкинлеген пропагандалау. Чөнки әти-әниләрнең күпчелегендә балалары БДИне бирә алмас дигән курку бар. Ә чынлыкта татар телендә яхшы, сыйфатлы белем алып була.

Мәктәп кафедралар системында төзелергә тиеш – табигый фәннәр кафедрасы, төгәл фәннәр, чит телләр һәм урыс-татар теле кафедрасы

Мәктәп прогимназия булыр дип уйланыла: мәктәпкәчә белем бирү, башлангыч мәктәп, урта белем һәм өстәмә белем бирү бүлеге. Мәктәп кафедралар системында төзелергә тиеш – табигый фәннәр кафедрасы, төгәл фәннәр, чит телләр һәм урыс-татар теле кафедрасы. Кафедралар белән җитәкчелек итәргә без иң яхшы укытучыларны җәлеп итәргә уйлыйбыз. Алар олимпиадаларга әзерләү белән шөгыльләнәчәк, профильле укыту. Моннан тыш, бу тулы көн мәктәбе буларак фаразлана. Төп дәресләрдән тыш, өстәмә белем бирү булачак, балалар өчен иҗади яктан ачылу мөмкинлеге тудырылачак. Түгәрәкләр, төрле олимпиада, ярышлар, конкурслар, конференцияләрдә катнашу. Каникул вакытында белем алу системы да була. Русиянең башка төбәкләреннән, чит илләрдән студентлар чакыру, археологик экспедицияләр. Грантлар, стипендияләр аша укытучыларның эш хакларын арттырып булыр иде.

Разил Вәлиев: Без инде киләчәк мәктәбен күпмедер дәрәҗәдә күзаллый башладык бугай, тәкъдимнәр булды. Ләкин, мәктәп – мәктәп, тик югары уку йорты системына татар теле керә алмаса, милли югары белем бирү системын булдыра алмасак, анда күпмедер үз өлешебезне булдыра алмасак, безнең халкының киләчәге шулай ук бик куанычлы булмас.

Исмәгыйль Хөснетдинов, профессор: Хәзерге вакытта безнең балаларның югары уку йортларында татар телендә белем алырга мөмкинлекләре юк. КФУда бар, төзелеш университетында, КХТИда бетте, авыл хуҗалыгы университетында бетте. Ни эшләргә? Безгә милли университет кирәк. Аны төрле формада ачарга була. Аерым университетта, аерым бина, аерым кампус – студентларны укыталар, диплом биреп чыгаралар. Шул формада ачарга була, тик анда нәрсә ошамый – юнәлешләр бик аз. Иң күбесе ике-өч юнәлеш. Йә филологлар яки укытучылар, яки экономистлар. Без анда медикларны кертә алмыйбыз, технологларны, ә безгә татар телендә барысы да укуы кирәк.

Без алардан төшеп калган башакларны җыеп, татар халкын коткарырга җыенабыз

Марат Лотфуллин: Разил әфәнде милли мәгариф тынды диде. Бу, татарча әйткәндә, чынаяк төшеп ватылды дигән сүз. Аны кемдер төшереп ваткан. Лицейлар юкка чыкмады, аны Русия федерациясенең баш прокуратурасы япты, милли мәгариф тә үзлегеннән тынмады, аны шул ук Русия баш прокуратырасы тындырды. Шуңа күрә ситуация нинди икәнен аңларга кирәк. Бу – проблемнарның иң зурысы. Һәм татар халкы моның белән көрәшү өчен үзендә көч тапмады, көрәшү механизмнары булса да. Ә калганнары – башак җыючылар җыелышы. Кырда Русия мәгариф системы эшли, ул – комбайн, без алардан төшеп калган башакларны җыеп, татар халкын коткарырга җыенабыз. Тик бу эшне барыбер башкарырга кирәк, бәлки яхшы заманнар килгәч аларны чәчеп иген үстереп булыр.

Безнең хәзер ул систем юк, безнең дәреслекләрне шабашниклар яза

Татарстан бик рәхәтләнеп Милли мәгариф институтын ябып куйды. Ул институт дәреслекләр әзерли иде. Анда белгечләр, экспертлар утыра иде, апробацияләр уздыра иделәр, һәр дәресне укытып карыйлар иде. Безнең хәзер ул систем юк, безнең дәреслекләрне шабашниклар яза. Алар каядыр укыталар, вузларда эшлиләр, меңәр сәгать укытып, дәрестән соң ниндидер акча өчен нәрсәдер язып чыгара. Нәрсә яза – әлбәттә үзенең фәнни эшен яза. Аның мәктәпкә барып һәр дәресен укытып карарга мөмкинлеге юк. Шуңа күрә безнең республикада дәреслекләр әзерләү институты, системы юк. Аны булдырырга кирәк. Бу турыда күп сөйлибез. Энгел Фәттахов вакытында маташып та карадылар.

Икенчесе – кадрлар мәсьәләсе. Пединстут беткәч безнең кадрлар әзерләү системы бетте. Безнең хәзер татар мәктәбенең нинди моделен төзесәк тә, анда эшләргә кеше юк. Һәм булмаячак. Инде 4 ел әзерләнми ул укытучылар. Ә татфак каршында математиклар әзерләп булмый. Шуңа күрә соңгы проект – иң реаль проект, һәм республиканың бөтен көче шуңа юнәлтелгән булырга тиеш. Ачык университет булмаса, математикларны мехмат әзерләмәсә, физикларны физфак әзерләмәсә, ул укытучыларның рәте булмаячак.

Татар мәктәбе статуслы дип сөйләү урынсыз

Бүгенге көндә Русия кануннары нигезендә мәктәпләрнең стауслары юк. Муниципалитетлар мәктәпнең уку телен билгеләмиләр. Бүгенге көндә канун нигезендә, ата аналар уку телен үзләре сайлый. Бүгенге көндә татар мәктәбе статуслы дип сөйләү урынсыз. Полилингваль мәктәпнең аермасы шунда – анда уку теле сайланмый, чөнки анда бөтен телләр дә укытыла. Шуңа күрә бу проект бүгенге канунга бик туры килә, чөнки анда предметларны төрле телләрдә укыйлар.

Разил Вәлиев: Русия канунында бүгенге көндә милли мәктәп дигән термин юк. Без үз-үзебезне юатып милли мәктәп дип әйтәбез, ләкин телләрне тирәнтен өйрәнә торган мәктәпләр булса да, милли мәктәп юк.

Индус ТаҺиров, академик: Чын мәгънәсендә эчтәлекле сөйләшү булды. Билгеләнмәгән проблемалар калмады. Аларны ни рәвешле тормышка ашырасы турында да теге яки бу рәвештә яңгырады. Шушы фикер, тәкъдимнәр, чыгышларны җыеп, бер аңлашыла торган һәм гамәли програм булдыру кирәк. Һәм аңа, минемчә, өстәргә кирәк гаилә мәсьәләсен.

Ксения Зарипова, Иннополис мәктәбенең татар теле укытучысы: Татар теле укытучылары ассоциациясе булдырырга тәкъдим итәм, анда эшлим дигән укытучыларны кертергә кирәк. Без һәрбер дәресне тест итеп уздырабыз, чөнки алдыбызга яңа бурычлар куелды. Шуңа татар теле укытучыларына да гамәли курслар булдыру. Яңа технологияләрне, интерактив ысулларны өйрәтү өчен курслар кирәк. Бу эшне татар теле укытучылары ассоциациясе белән, анда програмчыларны да җәлеп итәргә мөмкин. Бу юнәлешне алга таба үстерергә кирәк, чөнки татар теле укытучылары бу технологияләрне белми икән, уңышлы укытучылар булмаячак. Мәктәпләрдә сыйныфтан тыш чараларны, шулай ук татар телен укыту дәрәҗәсен шулай ук көчле контрольгә алырга кирәк, белгәнегезчә, хәзер һәр укытучы ничек булдыра ала, шулай укыта.

Разил Вәлиев: Иҗтимагый тормышта гына түгел, гаиләдә дә көн саен диярлек бәргәләшергә туры килә. Минем хәзер оныкның баласы бар, 5 яшьтә. 5 яшькә кадәр татарча гына сөйләште, чеп-чи татар малае. Шуның әнисе, минем онык була инде, Камилә, әйтә: «Дәү әти, менә син безгә тел дисең, милләт дисең. Менә хәзер музыка белән шөгыльләнергә тели, кая сезнең татарча укыта торган музыка мәктәбегез», ди. «Бүген үк шунда илтер идем, ди. Шахмат уйнарга өйрәнәсе килә – кая татарча шахмат уйнарга өйрәтә торган мәктәпләрегез? Рәсем ясарга тели – татарча сәнгать мәктәбе бармы Казанда, берәү булса да», ди. Минем боларга җавабым юк. Хәтта гаиләмдә дә җавап бирә алмыйм. Эшлисе эшләребез искиткеч күп әле.

azatliq.org

Просмотров: 796

Один комментарий

  1. На доходы Татнефть нужно строить татарские лицеи с профессиональными преподавателями и обучением.Ведь остались учителя татарского не у дел.Пока ещё Татнефть не отжали.

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>