В Татарстане могут снова сократить преподавание родного языка. Прокуратура начала очередную проверку школ / Татарстан мәктәпләрендә ана телен укытуны тагын киметергә мөмкиннәр

62A2ECEF-D49A-41EE-BF86-F9932AAC9413_w1023_r1_sСекретное письмо о прокурорской проверке преподавания родного языка в школах Татарстана разослал на днях Департамент надзора и контроля в сфере образования министерства образования и науки РТ. В нем директоров просят принять один единственный учебный план, который уменьшит преподавание родного языка почти вдвое. Первым о тайном письме рассказал директор казанской школы «СОлНЦе» Павел Шмаков. «Idel.Реалии» поговорили с ним.

— Несколько дней назад вы в своих соцсетях написали, что вам и другим директорам школ в Татарстане пришло секретное письмо — его можно открыть только по паролю и требуется сразу же после прочтения удалить, никому не рассказывая о нем. Что именно это было за письмо?

Мне пришло запароленное письмо с требованием его никому не показывать и сразу удалить после прочтения

— Мне пришло запароленное письмо с требованием его никому не показывать и сразу удалить после прочтения. Там подробно написано всё, что у нас должно быть [в учебном плане]. Но то, что задело меня — там явно прописано наличие только одного из вариантов возможного учебного плана.

Это письмо от Департамента надзора и контроля в сфере образования министерства образования и науки РТ. «Перечень вопросов для проверки в части изучения родного языка из числа языков народов Российской Федерации» — тема письма.

— Вы писали, что к вам обратились директора школ. Что они писали?

— Мне написал один из директоров, который, как у нас принято в республике, попросил не называть его имя. Я знаю, что он директор одной из очень известных татарских начальных школ, национальных святынь. Он сказал, что у них сейчас вот такой вот учебный план, номер 4, если я не ошибаюсь. Всего их четыре сейчас, один из них для школ с преподаванием на татарском языке, а другие с преподаванием на русском. Количество часов татарского и русского там отличается. Он написал, что они — школа с преподаванием на татарском, но их заставляют принять план с преподаванием на русском языке. То есть, их заставляют уменьшить количество татарского языка и увеличить — русского. Там в том письме много всего интересного, надо читать.

Родители не обязаны выбирать родной язык, нет такой у них обязанности

У нас [в школе СОлНЦе] вообще нет родного языка. У нас просто есть татарский язык [как отдельная дисциплина]. У нас есть разные регионы в России, например, Санкт-Петербург. Там учебные планы примерные. Потому что они — ответственность школы. Раньше был национально-региональный компонент в нем, а теперь его нет. Есть только компонент, который выбирается участниками образовательных отношений. В этом компоненте мы и обучаем татарскому языку, у нас никто не против, все довольны. Никаких заявлений [о выборе родного языка] у нас нет, были родительские собрания, были педсоветы, на которых мы это решили: все немножко изучаем татарский язык.

— Школа сама выбирает учебный план. И если родители приносят заявления, тогда уже принимаются решения. Так?

— Школа выбирает учебный план в согласовании с родителями. На родительских собрания, комитетах. Это всё согласовано. В учебном процессе всегда участвуют три стороны: ребенок, родители и школа. Разумеется, в какой-то мере это должно быть разумно согласовано.

Родители не обязаны выбирать родной язык, нет такой у них обязанности. Вот другое дело, если они приходят с заявлением, у них такое право есть. Тогда школа должна реагировать. Но людей сейчас обязывают это делать.

Это не было письмом и официальным приглашением. Всё тайно делается

Учебный план — это ответственность директора школы, который в согласовании с родителями и учебниками его выбирает. Но нет такого обязательного учебного плана, который школа обязана выбрать. Если ребенку надо идти на ОГЭ, ЕГЭ или в школу (если он не на семейном обучении), то он обязан это сделать. А вот с учебным планом такой обязанности нет. Нет такого, чтобы мы должны выбрать определенное количество часов на то или на то. А в этом письме написана еще такая вещь: учебные планы примерные, вы не обязаны четко им следовать — отхождения на один-два часа позволительно. Вот это ложь. Что значит, расхождение на один-два часа? Можем и на три, и на четыре отойти.

— То есть они сейчас этим письмом навязывают один учебный план для всех школ?

— Да-да.

— Такое секретное письмо впервые приходит или это нормальная практика?

Они — школа с преподаванием на татарском, но их заставляют принять план с преподаванием на русском языке

— Я не припомню, может быть такое и было, но я не помню, чтобы раньше приходило запароленное письмо и чтобы с такими словами.

— Они боятся, что опять будет активное обсуждение этого?

— Боятся волны возмущения. Чтобы так это красиво было сделано: никому не показываете, по прочтению уничтожить, сотрите из почты. Это же жуть какая-то!

— В письме было и про проверку прокуратуры?

— Да, что она сейчас уже идет. И проверка сама еще какая интересная! До меня дошла пара писем. В некоторых районах Казани все директора объединены в группы в WhatsАpp. Может быть и в нашем районе объединены, но я не знаю, у меня такой нет. И вся информация о проверке прокуратуры рассылается только там — в закрытой группе. Даже нам из РОНО было несколько сообщений, что директора должны прийти в прокуратуру, но все эти сообщения были устные. Это не было письмом и официальным приглашением. Всё тайно делается.

— Как часто прокуратура проводит такие проверки? Это ежегодное мероприятие или по желанию прокуратуры?

— Не часто, на самом деле. Волна тогда была в 2017 году. А так прокуратура делает либо плановые проверки, которые у них бывают, но редко. Либо они делают проверки по жалобам. У нас жалоб нет. Два года назад была ситуация, когда была жалоба, но это было по семейным обстоятельствам одного из учеников.

— А каком количестве часов на русский и родной язык в письме идет речь?

— Примерное распределение часов указано в примерных образовательных программах. Начальная школа: русский язык — 19 часов в неделю, литература — 11 часов в неделю, основная школа: русский язык — 21 час, литература — 13 часов.

В 90-е была проблема в том, что было очень много татарского, а количество русского уменьшили

Директор из татарской начальной школы, который мне написал, сказал, что они сейчас учатся по программе, которая включает русский язык и литературное чтение — 21 час в неделю, татарский язык и литературное чтение — 21 час. Он возмущен тем, что от него сейчас требуют принятие другого плана, третьего, а не четвертого: русский — 19 часов, чтение — 11 часов, то есть 30 часов; а родной язык и литературное чтение — 12 часов.

— Сейчас требуют от всех школ, чтобы вот так примерно было?

— Да, так. Тут речь идет о начальной школе, но в целом, да.

— Вы будете что-то менять в своей школе?

— Это проверка формально нас не касается, но, похоже, опять будут судебные дела. Это проверка преподавания родного языка. У нас в учебном плане нет такого понятия. У нас все дети изучают татарский. Мы пошли по другому пути, который разрешен законом. По сути так, как раньше и было.

Русский язык плюс родной русский язык, который никому не нужен, русского и так много

Если бы у нас были желающие заниматься родным языком, то мы его, конечно, введем. Просто мы в школе договорились так, как было бы правильнее. Я не думаю, что к нам в школу придут те, кто захочет изучать много русского и не изучать татарский. Скорее всего, если такое произойдет, то получится так, что эти дети будут лишены математики. Мы придумали такую разумную вещь, что у нас нет никакого перекоса.

В 90-е была проблема в том, что было очень много татарского, а количество русского уменьшили. В Татарстане русского изучали меньше, чем в других регионах. Затем стал перекос в другую сторону — как сейчас. Для тех, кто выбирает русской как родной получается: русский язык плюс родной русский язык, который никому не нужен, русского и так много. А те, кто выбирает татарский, приносит в ущерб другие предметы.

Мы хотели, чтобы все дети изучали государственный русский и государственный татарский

Мы не хотели, чтобы был какой-то перекос. Мы хотели, чтобы все дети изучали государственный русский и государственный татарский. Можно обсуждать количество часов, оно может быть и не большим, просто потому что потом на математику не хватит. Но я считаю, что не изучать в Татарстане татарский язык — это неправильно. Мне не удалось это формально доказать в суде, потому что вы сами знаете, как они у нас работают, но есть другой вариант, который мы и приняли. Он не такой удобный, но законный и возможный.

— У вас сейчас с вашим вариантом учебной программы никаких проблем нет?

— Наверняка будут. Потому что некоторые работники прокуратуры считают нужным бежать впереди паровоза и выслуживаться, делая то, что от них прямо не требуют. Вполне возможно, что прокуратура снова будет себя так вести.

Уроки татарского перестали быть обязательными в школах Татарстана с ноября 2017 года. Тогда Госсовет республики единогласно проголосовал за добровольный статус государственного языка РТ. Теперь, чтобы изучать татарский, родители школьников должны писать заявления. 

idelreal.org

***

Бу көннәрдә Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгының белем бирү өлкәсен тикшерү һәм контрольдә тоту департаментының республика мәктәпләренә яшерен хат җибәрүе турында хәбәр таралды. Анда ана телен укытуга бәйле прокурор тикшерүләре узачагы әйтелгән.

Хатта мәктәп мөдирләреннән ана телен укытуны ике тапкырга киметәчәк бердәм укыту планын кабул итү сорала. Әлеге хат турында Idel.Реалии Казанның «СОлНЦе» мәктәбе мөдире Павел Шмаков белән сөйләште.

—​ Берничә көн элек сез социаль челтәрләрдә Татарстан мәктәп мөдирләренә яшерен хат килүен һәм хатны бары серсүз кертеп кенә укып булуын яздыгыз. Хатны укыгач ук юк итәргә һәм бу хакта беркемгә дә сөйләмәскә кушылган. Бу нинди хат?

Миңа яшерен хат килде. Аны беркемгә күрсәтмәскә, укыгач ук юк итәргә кушылган

— Миңа яшерен хат килде. Аны беркемгә күрсәтмәскә, укыгач ук юк итәргә һәм беркемгә сөйләмәскә кушылган. Хатта бөтен нечкәлекләре белән безнең укыту планы ничек булырга тиешлеге язылган. Әмма минем ачуымны чыгарганы – анда мөмкин укыту планының бер варианты турында гына язылган.

Бу хат Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгының мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаментыннан килде.

Алардан татар теле сәгатьләрен киметеп, урыс телен арттырырга таләп итәләр

Миңа мәктәп мөдирләренең берсе мөрәҗәгать итте. Ул республикада гадәтләнгәнчә үз исемен атамауны сорады. Әлеге укытучы билгеле башлангыч татар мәктәбе җитәкчесе булып тора. Ялгышмасам, алар хәзер дүртенче план нигезендә укыталар, әлеге укыту планнары барлыгы дүртәү. Аларның берсе татар телендә укытучы мәктәпләр, ә башкалары урыс телендә белем бирүне күздә тота. Ягъни алардан татар теле сәгатьләрен киметеп, урыс телен арттырырга таләп итәләр. Ул хатта гаҗәпләнерлек әйберләр шактый, аны укырга кирәк.

Бездә («СОлНЦе» мәктәбе) ана теле бөтенләй юк. Татар теле аерым дисциплина буларак бара. Русиядә бит төрле төбәкләр, мисал өчен Петербур. Анда укыту планнары төп-төгәл түгел. Чөнки ул мәктәп җаваплылыгында. Элегрәк анда милли төбәк компоненты бар иде, хәзер ул юк. Бары белем бирү-алуда катнашучылар тарафыннан сайлана торган компонент кына бар. Бу компонентта без татар телен укытабыз һәм беркем каршы түгел, барысы да канәгать. Бернинди гаризалар (ана телен сайлау турында) язылмый, ата-аналар җыелышы, укытучылар утырышлары узды һәм анда барыбыз да татар телен бераз укыйбыз дип килештек.

—​ Мәктәп үзе укыту планын сайлыймы яки ата-аналар гаризалар алып килгәннән соң карар кабул ителәме?

— Мәктәп ата-аналар белән килешеп укыту планын сайлый. Ата-аналар җыелышында, комитетларда. Барысы да килештерелә. Укыту процессында һәрвакыт өч тараф катнаша: бала, ата-ана һәм мәктәп. Аңлашыла, күпмедер дәрәҗәдә бу килештерелергә тиеш.

Ата-аналар туган телне сайларга мәҗбүр түгел, аларның мондый мәҗбүрияте юк

Ата-аналар туган телне сайларга мәҗбүр түгел, аларның мондый мәҗбүрияте юк. Әгәр алар гариза белән килсә, бу инде башка мәсьәлә, ата-ананың мондый хокукы бар. Ул вакытта мәктәп моны игътибарсыз калдырмаска тиеш. Әмма хәзер кешеләрне бу гаризаны язарга мәҗбүр итәләр.

Укыту планын сайлау – бу ата-аналар белән килештереп һәм дәреслекләрне исәпкә алып мәктәп мөдире җаваплылыгында. Әмма мәктәп мотлак сайларга тиешле укыту планы юк.

Без моңа яки тегеңә күпмедер сәгать күләмен сайларга тиеш дигән әйбер юк. Бу хатта тагын шундый әйбер язылган: укыту планнары төп-төгәл түгел һәм сез аңа карап кына эшләргә тиеш түгел – бер-ике сәгатьне туры китермәү рөхсәт ителә диелгән. Менә бусы ялган. Ничек инде бер-ике сәгатьне туры китермәү? Бәлкем өч-дүрт сәгатькә читләшү ярыйдыр?

—​ Димәк, алар бу хат белән бөтен мәктәпләргә бер укыту планын сайлап куярга кушамы?

— Әйе, әйе.

—​ Мондый яшертен хат беренче тапкыр гына киләме яки бу гадәтиме?

— Мин хәтерләмим. Бәлкем элек тә булгандыр, әмма серсүзле һәм мондый эчтәлектәге хат килгәне истә юк.

—​ Алар бу мәсьәләдә кабат җәнҗал чыгар дип куркалармы?

— Әйе, тавыш чыгу дулкыныннан куркалар. Ягъни бик матур эшләнгән: беркемгә күрсәтмәгез, укыгач юк итегез, почтадан алып атыгыз. Коточкыч.

—​ Хатта прокуратура тикшерүе турында әйтеләме?

РОНОдан берничә мәгълүмат килде, анда мәктәп мөдирләре прокуратурага килергә тиеш диелгән. Бу хат та яки рәсми чакыру да түгел, телдән. Барысы да яшертен эшләнә

— Әйе, тикшерүнең хәзер баруы турында. Әле тикшерү үзе дә бик кызык. Миңа берничә хат килде. Казанның кайбер районнарында барлык мәктәп мөдирләре WhatsApp төркемендә берләшкән. Бәлкем безнең районда да берләшкәннәрдер, әмма мин белмим, мин анда юк. Һәм прокуратура тикшерүе турындагы барлык мәгълүмат шул ябык төркемдә генә таратыла. Хәтта безгә РОНОдан берничә мәгълүмат килде, анда мәктәп мөдирләре прокуратурага килергә тиеш диелгән. Әмма бу телдән генә әйтелде. Бу хат та яки рәсми чакыру да түгел. Барысы да яшертен эшләнә.

—​ Мондый тикшерүләрне прокуратура еш үткәрәме? Бу ел саен уздырыла торган чарамы яки прокуратура теләге белән узамы?

— Еш түгел. 2017 елда бер дулкын булды. Ә болай прокуратура планлы тикшерүләр ясый, алар булса да, сирәк була. Яисә шикаять буенча тикшерү уздыра. Бездә шикаятьләр юк. Ике ел элек бер шикаять булды, ләкин бу укучыларның гаилә хәленә кагыла иде.

—​ Ә хатта урыс теленә һәм туган телгә ничә сәгать калдыру турында сүз бара?

— Сәгатьләрнең якынча бүленеше белем бирү програмнары өлгесендә күрсәтелгән. Башлангыч мәктәп: урыс теле – атнага 19 сәгать, әдәбият – атнага 11 сәгать, төп мәктәп: урыс теле – 21 сәгать, әдәбият – 13 сәгать. Миңа бер татар башлангыч мәктәбе мөдире язды, алар хәзер урыс телен һәм әдәби укуны үз эченә алган програм белән укыйлар – атнасына 21 сәгать, татар теле һәм әдәби уку – 21 сәгать. Аңардан дүртенче планны түгел өченчесен кабул итүне таләп итәләр дип ачулана: урыс теле – 19 сәгать, уку – 11 сәгать, ягъни барысы 30 сәгать; ә туган тел һәм әдәби уку – 12 сәгать.

—​ Хәзер барлык мәктәпләрдән дә менә шулай булсын дип таләп итәләрме?

— Әйе, шулай. Минем мисалда сүз башлангыч мәктәп турында бара, тик тулаем алганда, шулай.

—​ Сез үз мәктәбегездә нәрсәдер үзгәртәчәксезме?

— Формаль яктан бу тикшерү безгә кагылмый, ләкин, күрәсең, тагын мәхкәмә эшләре булыр. Бу – туган телне укытуны тикшерү. Безнең укыту планында андый төшенчә юк. Безнең барлык балалар да татар телен өйрәнә. Без канун рөхсәт иткән башка юлдан киттек. Асылда, бар да элеккечә. Әгәр бездә туган тел белән шөгыльләнергә теләүчеләр булса, без аны, әлбәттә, кертәчәкбез. Без мәктәптә дөресрәк булсын дип килештек. Мин безнең мәктәпкә татар телен өйрәнмичә, урыс телен күбрәк өйрәнергә теләүчеләр килер дип уйламыйм. Мөгаен, мондый хәл килеп чыкса, бу балалар математикадан мәхрүм булачак. Без шундый акыллы әйбер уйлап таптык, бездә бернинди дә хилафлык юк.

Татарстанда татар телен өйрәнмәү дөрес түгел дип саныйм. Формаль яктан мин моны мәхкәмәдә дәлилли алмадым

1990нчы елларда татар теле бик күп иде, ә урыс теле киметелде. Татарстанда урыс телен башка төбәкләргә караганда азрак өйрәнделәр. Аннары хәл икенче якка авышты. Урыс телен туган тел дип сайлаганнар өчен урыс теле плюс урыс теле булып чыга, ул беркемгә дә кирәк түгел, урыс теле болай да күп. Ә татар телен сайлаган кешеләр башка фәннәр санына зыян китерә. Без ниндидер шундый хилафлыклар булуын теләмәдек. Без барлык балаларның да урыс дәүләт теле һәм татар дәүләт телен өйрәнүен теләдек. Сәгать саны ягыннан бәхәсләшергә була, анысы күп булмаска мөмкин, чөнки соңыннан математикага сәгать җитмәячәк. Ләкин мин Татарстанда татар телен өйрәнмәү дөрес түгел дип саныйм. Формаль яктан мин моны мәхкәмәдә дәлилли алмадым, чөнки бездә мәхкәмәләрнең ничек эшләүләрен сез үзегез дә беләсез, әмма без кабул иткән башка вариант бар. Ул алай ук уңайлы түгел, ләкин кануни һәм башкарып чыгарлык.

—​ Сезнең укыту програмы варианты белән хәзер бернинди проблемнар да юкмы?

— Бәлки, булыр. Чөнки прокуратураның кайбер хезмәткәрләре паровоз алдыннан йөгерергә һәм алардан турыдан-туры таләп ителмәгәнне башкарып, эш күрсәтергә кирәк дип саный. Прокуратура кабат шулай кыланырга мөмкин.

Мәгариф белгече Марат Лотфуллин фаразлавынча, прокуратура «Мәгариф турында» канун үтәлешен тикшерәчәк.

«Ә канунның төп максаты – туган телдә укуны төп мәктәп белән чикләү, 10-11 сыйныфларда туган телләрне укытмау. Урта белем туган телдә алынмагач, югары белемне дә туган телдә алып булмый дигән сүз. Прокуратура татар телендә белем бирә алырлык укытучылар калмаячагын, мәктәпләрнең татар телендә белем бирү өчен федераль исемлеккә кертелгән дәреслекеләр булмавын тикшерсен иде», диде белгеч Азатлыкка.

Ул шулай ук мәктәпләргә уку-укыту планын муниципалитетлар да, бернинди мәгариф департаментлары да тага алмый, мондый планны бары тик мәктәп үзе һәм ата-аналар гына сайлый ала дип кабатлады.

Азатлык мәктәпләргә җибәрелгән «серле» хатлар турында аңлатма сорап Татарстан мәгариф министрлыгына да сорау җибәрде. Министрлыктан килгән җавап хатында департамент бер мәктәпкә дә мондый хат җибәрмәде диелгән.

«Туган телләрне укытуны киметүне күз уңында тотучы уку планнарын кабул итү белән бәйле мәктәп җитәкчеләренә департамент бернинди дә басым ясамады һәм ясамый. Чөнки 2012 елның 29 декабрендә кабул ителгән 273нче санлы «Русиядә мәгариф турында» федераль канунга ярашлы, белем бирү програмнарын әзерләү һәм раслау белем бирү оешмасы компетенциясендә генә. Уку планнары федераль дәүләт белем бирү стандартлары нигезендә һәм төп белем бирү програмнары өлгесен исәпкә алып төзелә.

Шул ук вакытта белем бирү програмнары, шул исәптән уку планнары, гамәлдәге норматив хокукый актларга каршы килә алмый», диелгән мәгариф өлкәсендә күзәтчелек һәм контроль департаменты җитәкчесе Наталья Гречанникова җавабында.

azatliq.org

 

Просмотров: 884

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Можно использовать следующие HTML-теги и атрибуты: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>