Вакыт борылышларында — 2 (Камышлы төбәге халкы язмышы турында тарихи повесть)

i (Дәвамы).

 Озын юллар — узган еллар 

1915 елның 1нче февралендә урта хәлле Хәсән һәм Хәтирә исемле кешеләрнең гаиләсендә бер сабый дөньяга килә. Тәртип буенча унынчы һәм иң азаккы малайга туганына ун көн узгач, аш-су әзерләп, мәхәлләнең ишанын — Лотфыйрахман мулланы дәшеп Коръән табыны уздырдылар.  Шәригать ничек куша, барысын да туры китереп Кыяметдин дип исем кушалар һәм күлмәк итәген арттан бәйләп, бар үс дип идәнгә куялар. Бу мәҗлестә катнашкан карт-карчыклар озын гомерле, бәхетле, таза булып үссен дип теләкләр теләделәр. Аларның теләкләре кабул булгандырмы, Аллаһы Тәгалә шулай язгандырмы, озак та үтми Кыяметдин яңгырлы елның шайтан таягы кебек озын буйлы, таза булып үсеп тә китә. Исем кушу мәҗлесеннән соң Лотфыйрахман мулла мәдрәсә шәкертләренә сабак бирергә керә. Мәхәлләнең мәэзине Шакир мулла малае Әсхәт сорап куя: “Хәзрәт мөмкин булса, әйтегез әле, Хәсән абзый малаена нинди исем куштыгыз?”, — ди. Аның соравына хәзрәт тантаналы итеп кулын күтәреп: «Хәсән абзый малаеның исеме “Патша”, — дип шәкертләрне таң калдыра. Дөрестән дә бу гәҗәп сүз түгел, әти-әнисе өчен Кияметдин патшадан да зуррак, кадерлерәк иде.  Ул бит гаиләдә соңгы бердәнбер малай. Аңардан алда туган абый тиешле дүрт малай, апа тиешле өч кыз бу дөньяда булган эшләрен озакка сузмыйча, тиз-тиз генә бетереп, бакый  дөньяга китеп барганнар. Шулай да кечкенә чакта да, үскәч тә Лотфыйрахман мулла әйткән «патша» кушаматы тагып Кыяметдинне ирештермәделәр, исеменең «этдин»нен алып ыргытып Кыям дип кенә йөреттеләр. Гәрчә әтисе һәм әнисе өчен көтеп алынган малай булса да, ил кырларында кан дәрьялары аккан чорда дөньяга килүенә тормышка үпкәсе бар иде Кыямның. Еллар узган саен, әгәр дә 25-30 еллар соңрак туган булсам, күп кенә кыенлыкларны күрмәгән булыр идем, — дип фикер йөртте ул. Читать полностью

Вакыт борылышларында (Камышлы төбәге халкы язмышы турында тарихи повесть)

image7

Фәния Мәҗит кызы Кәримова.

Кереш сүз

Фәния Мәҗит кызы Кәримова Камышлы төбәге халкына таныш шәхес. Ул озак еллар “Камышлы хәбәрләре” район газетасында хәбәрче булып хезмәт итте. Ф.Кәримова — Россия журналистлары оешмасы әгъзасы. Төрле елларда биш шигырьләр, хикәяләр җыентыгы дөнья күрде. Фәния ханым әле дә иҗат юлында, өлкә “Бердәмлек” татар газетасының хәбәрчесе булудан тыш,  әдәби әсәрләр дә иҗат итә. Читать полностью

100 татарских песен XX века: что слушали в 1930-е

3428a9523c727d21Какой была татарская музыка в прошлом столетии — как в Москве готовили лучших певцов казанской эстрады и оперы

Татарстанская команда энтузиастов представила сайт «100 татарских песен XX века». В сотрудничестве с ней «Реальное время» запускает проект об исследовании национальной культуры татар через музыку. Ранее мы рассказали о том, что слушали татары до революциипосле нее и в эпоху оттепели. В этом выпуске — время, когда начинает формироваться татарская оперная школа, причем не в Казани, а в Москве.

Читать полностью

Телеграмма муфтия о запрете намаза

41672a0c69c950b9aa8fcce3664e4ce4Архивные хранилища напоминают Сидджин и Иллиййун в миниатюре (в исламе – места хранения книг деяний грешников и праведников).

Сотни тысяч архивных документов хранят дела минувших дней, чьи-то переживания, замыслы, поступки, которые остаются неизвестными, пока кто-то не стряхнет пыль с пожелтевших папок и не откроет их. И всего лишь один документ может прояснить цепь событий, как, например, телеграмма от 15 декабря 1901 года, направленная из Екатеринбурга в Магометанское Духовное Собрание в Уфе.  Читать полностью

«Мы однозначно доказали, что татарский народ не некая «сборная» под одним именем, а единая общность»

bophotos-66287-2Казанские историки заглянули в прошлое на сотни и даже тысячи лет с помощью генетики

О том, что татарская знать — это не только потомки аристократии завоевателей-Чингисидов, почему генетика не определяет национальности, чем Y-хромосома напоминает кольцо орнитолога? Об этом и многом другом, что приоткрыл синтез истории и генетики в ходе недавнего исследования, «БИЗНЕС Online» рассказали его участники — директор Института истории им. Марджани АН РТ доктор исторических наук Радик Салихов и кандидат исторических наук Максум Акчурин. Читать полностью

Муфтий Татарстана: К 1100-летию принятия ислама Волжской Булгарией снимут исторический фильм «Ибн Фадлан»

32BjxbOAgOWpBlkjxn8c-1060x600Съемки пройдут в Казани, Бухаре, Мешхеде, Санкт-Петербурге, Астраханской области и Атнинском районе Татарстана.

Исторический фильм о путешествии арабского писателя Ибн Фадлана снимут к 1100-летию принятия ислама Волжской Булгарией. Об этом заявил муфтий Татарстана Камиль Самигуллин.

Читать полностью

Галим Фаяз Хуҗин: Сөембикәне ялгызлык бетерә

vjmrpbl0kzf8_hs1mztzm4mzkzgli36u«Хөрмәтле редакция! Шаһгали хан турында тарихи язманы бик кызыксынып укыдык. Без белмәгән нәрсәләр искиткеч күп икән, дөрес, кайберләре онытылгандыр да инде. Шул җәһәттән Сөембикәбез турында да укыйсы килеп китте. Аның хакында да күбебез риваятьләргә таянып кына эш йөртә кебек. Чынбарлыкта ханбикәбезнең язмышы ничек булган икән?»

Хөрмәт белән, Сәлим Гәрәев.

Укучыбызның соравына җавап бирү ниятеннән без тарих фәннәре докторы, профессор Фаяз Хуҗин белән сөйләштек. Читать полностью

«Звезда» телеканалында совет дипломаты Кәрим Хәкимов турында фильм күрсәтелде / На т/к «Звезда» прошла премьера документального фильма «Карим Хакимов»

regnum_picture_16406320051576265_bigКәрим Хәкимов — совет дипломаты, совет Россиясенең гарәп илләрендәге беренче вәкаләтле вәкиле, Совет Республикасы һәм гарәп-фарсы дөньясы арасында мөнәсәбәтләр урнаштыруга зур өлеш керткән шәхес. 

«Звезда» телеканалында совет дипломаты Кәрим Хәкимов турында фильмның ике сериясен күрсәттеләр. Читать полностью

QR-код татарских царей: что скрывается под загадочными символами?

6b1532a87e8646014ef248920fdf6c7cАвтор «Миллиард.Татар» Мухсин Нурулла знакомит нас с расшифровкой печати на ярлыке казанского хана Ибрахима (1467–1479)

Читать полностью

Салих Батыев: родившийся дважды

6b01e5697c0ea21363ade82106cd7966Журналист Нияз Ахмадуллин в очередном выпуске своего видеопроекта рассказывает о том, каким был Салих Батыев — башкир по крови и татарин по паспорту, человек, в судьбе которого, как в зеркале, отразилась почти вся история ТАССР.

Читать полностью

«Как увековечить битву при Кондурче? Это должно быть увековечение дружбы, а не разрыва»

79213dd1fa23943a1cfaa4f9bd44fdfdИсторик Юрий Селезнев – о планах Узбекистана по установке памятника Тамерлану в Самарской области

«Кого увековечивать в конкретном субъекте Российской Федерации – это дело жителей этого субъекта, а может, и всей России. В случае с памятником Тамерлану получился очень острый вопрос, потому что возникающий негатив выходит уже на межгосударственное напряжение. А это никому не нужно. То, что жители Татарстана или Самарской области считают, что здесь не место памятнику Тамерлана, даже более важный аспект, чем значение этой фигуры для всемирной истории», — считает доктор исторических наук, профессор Воронежского государственного университета, специалист по русско-ордынским отношениям Юрий Селезнев. «Миллиард.Татар» расспросил ученого о предложенной им периодизации ордынского ига, о термине «иго» и самой его природе, о механизме включения русских князей в элиту Монгольской империи, а также о Тамерлане и недавней инициативе правительства Узбекистана по установке в Самарской области памятника основателю империи Тимуридов. Последнему вопросу посвящена первая часть интервью историка.

Читать полностью

Кем ул Шаһгали хан: сатлыкҗанмы, әллә язмыш корбанымы?

16-16-1Израильдә  «Дөнья чибәре» бәйгесендә Россия данын яклаган Казан кызы Ралина Арабова  Сөембикә образын гәүдәләндерде. Бу – татар халкы өчен зур горурлык, ханбикәнең һушны ала торган матурлыгын («балконга чыкса, аның йөзе тирә-юньне кояш кебек яктырткан»), гәүдәсенең сылулыгын тагын бер кат дәлилләү. Дөрес, мондый мизгелләрдә ханбикәбезнең аянычлы язмышы йөгерек юллар кебек күз алдыннан үтми калмый. Шуның белән бергә татар язмышы да… Ә ул язмышлар өлешчә Шаһгали хан белән бәйле. Берәүләр аны турыдан-туры сатлыкҗан дип кабул итсә, икенчеләр язмыш корбаны дип саный. Шул хакта без галим, Татарстан Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтының өлкән фәнни хезмәткәре Булат Рәхимҗанов белән сөйләшәбез. Читать полностью

За права мусульманских женщин: трагическая судьба Хадичи Ямашевой-Таначевой

pb307146Жена Хусаина Ямашева была председателем I всемирного форума татарских женщин, а потом пережила лагеря и ссылку

Читать полностью