1989 ел башында милли хәрәкәтнең беренче утырышы узган
Үткән гасырның сиксәненче еллары башында Советлар Союзы системалы тирән кризис чоңгылына күмелә башлый. Икътисад, социаль система аксый, милләтләр дуслыгы таркала, күптәннән җыелып килгән бихисап проблемалар өскә калка…
1985 елда Коммунистлар партиясе Үзәк комитетының генераль секретаре итеп сайланган М.С. Горбачев ил тормышын үзгәртеп кору кирәклеге турында хәбәр иткәч, татар җәмәгатьчелеге дулкын булып күтәрелә. 1988 елның җәендә Казан дәүләт университетының тарих факультеты доценты М.А. Мулюков (1930 — 1997) җитәкчелегендәге бер төркем фәнни интеллигенция вәкилләре “Үзгәртеп коруны хуплаучы халык хәрәкәте – Татар иҗтимагый үзәге (ТИУ — ТОЦ)” оештыру идеясе белән чыга.
Инициатива күп шәһәрләрдә, өлкәләрдә һәм республикаларда хуплау таба. Куйбышевка бу хәбәр Татарстан очучысы Фаикъ Фарукшин аша килеп ирешә. Ул бу вакытта “Курумоч” аэропорты авиаотряды штурманы булып эшли.
Фарукшин, фикердәшләр эзләп, мәчеткә, Металлурглар мәдәният сараена килә. Куйбышев шәһәре дини оешмасы имамы Вагыйз хәзрәт Яруллин мәчетнең абруйлы аксакаллары Вагыйз Кадыйров, Мурат Сафин һәм Шамил Яһудин алдына Куйбышев татарларын оештыру идеясе белән йөргән очучыга ярдәм итү бурычын куя.
Октябрьдә, «Ялкынлы яшьлек»нең яңа сезонын башлаган концерт тәнәфесендә, Илгиз Колючев тирәсендә татар хәрәкәтенең беренче активистлары җыела – Фаикъ Фарукшин, авиазавод инженерлары Азат Надыйров, Эльсор Кәбиров һәм Әхмәт Нәфыйгин, мәчет әһелләре Вагыйз Кадыйров, Мурат Сафин һәм Шамил Яһудин.
Шуннан бирле татар милли хәрәкәте башка катламнарга үтеп керә, тирәнәя һәм киңәя бара. 1988 елның җәендә юрист Шамил Әхмәров үз тирәсендә фикердәшләрен туплый. Аларның беренче очрашуы Әхмәровларның Измайлов тыкрыгындагы өендә уза. Анда Дания Латыйпова, Әнвәр Вәлишев, Рөстәм Сәйдуллаев, Дания, Асия һәм Хәбибулла Субеевлар, Разия Букина һәм Гомәр Хөсәенов катнашалар.
Нәтиҗәдә, Шамил Әхмәров татар хәрәкәтен рәсмиләштерергә кирәк, дигән фикергә килә. Берничә ай да үтми, коллегалар Шамил Әхмәров, Әхмәт Абдерәфыйков һәм Нурислам Шәрәпов яңа оешма оештыру өчен бөтен документларны да Куйбышев өлкә Башкарма комитетының юстиция бүлегенә әзерләп илтәләр – Устав, положение, гариза. Шәһәр Башкарма комитеты хезмәткәрләре аларга Яшьләр йорты канаты астына керергә киңәш итәләр. Яшьләр йорты аларны колач җәеп каршы ала.
Бишенче декабрьдә Аврора урамы, 169 йорт (фотода) адресы буенча яшәгән Фаикъ Фарукшин фатирында бу ике төркемнең берләштерелгән утырышы уза. Анда һәм соңрак, декабрь — январь айларында, узган җыелышларда уздырылачак чаралар планы, КПССның өлкә комитетына һәм өлкә Башкарма комитетына татар милли-мәдәни җәмгыяте максатлары һәм бурычлары күрсәтелгән мөрәҗәгать һәм ярдәм күрсәтүләрен сорап язган хат кабул ителә һәм тиешле инстанцияләргә җиткерелә. Бу утырышларда Фаикъ Давыдов һәм Әлфия Гыйниятуллина да катнашалар. Оештыру комитетының беренче рәисе Шамил Әхмәров була.
1989 елның 21 гыйнваренда оештыру комитеты чакыруы буенча Яшьләр йортының актлар залында татар җәмәгатьчелегенең беренче зур утырышы уза…
Яңа заманда күтәрелеш алган татар милли хәрәкәтенең 35 еллык тарихына багышланган темабызның дәвамы киләсе саннарда басылачак.
Шамил ГАЛИМОВ.
«Бердәмлек».
Просмотров: 764


